Psihosomatika

Psihosomatske bolesti su somatski (telesni) poremećaji i bolesti u čijem nastanku, načinu
ispoljavanja, održavanju, kliničkom toku i ishodu, glavnu ulogu imaju intrapsihički faktori sa
posebnim akcentom na emocije. Simptomi ovih poremećaja su najrazličitiji i mogu zahvatiti
bilo koji organ ili organski sistem. Tradicionalno, su psihosomatske bolesti bile ograničene na
svega nekoliko dijagnostičkih entiteta poput arterijske hipertenzije, astme, hipertireoze,
ulkusne bolesti, ulceroznog kolitisa, hronični polireumatizam zglobova, neurodermatitis. Tih
sedam bolesti je još davne 1950. godine prošlog veka opisao Alexander (lekar i
psihoanalitičar) i definisao kao psihosomatske bolesti. Alexander psihosomatske bolesti
definiše kroz „model specifičnog dinamičkog konflikta”. Po ovom modelu, specifični
unutrašnji psihički konflikt je glavni uzročnik psihosomatskog oboljenja, a tip konflikta bira
psihosomatsku bolest-organ (locus minoris rezistencije – vulnerabilni organ). Međutim, danas
se smatra da su u osnovi mnoge bolesti i poremećaji psihosomatski, odnosno da imaju izvesnu
psihološku podlogu kao makar deo uzročnog faktora ili njegov precipitator, odnosno
kotributor. Ovome u prilog govore i sve brojnija istraživanja koja pokazuju povećanu
incidencu i prevalencu autoimunskih bolesti i malignih oboljenja kod dugotrajne nelečene ili
neadekvatno lečenje depresije, na primer.
Kako nastaju psihosomatske bolesti? U situacijama kada postoji intrapsihički konflikt, kod
osoba koje se razbole od psihosomatske bolesti, ne postoji mogućnost da se konflikt obradi
kroz fantaziju već se instinktivna energija svom silinom usmerava ka unutrašnjim organima te
preko prenadražanog vegetativnog nervnog sistema (VNS) i prvo funkcionalnih poremećaja
dolazi do poremećaja u samoj strukturi organa i psihosomatske bolesti. Kod psihosomatskih
bolesti simptomi se lokalizuju u organe inervisane od strane VNS-a. To je rezultiralo
upotrebom termina „vegetativna neuroza“, „organ neuroza“. Izbor telesnog organa u
psihosomatskoj bolesti ima simbolično značenje. Karakteristika psihosomatskih pacijenata je
aleksitimija-bez reči za osećanja. Aleksitimična osoba je „emocionalno nepismena” (bez
sposobnosti da sopstvene emocije imenuje, opiše, razlikuje i tumači) i ima „haotičnu
emocionalnost” (emocije su snažne, preplavljujuće, nediferencirane, difuzne, generalizovane i
više telesne).
Klinička prezentacija psihosomatske bolesti zavisi od zahvaćenog organa i organskog sistema.
Prema Američkom psihijatrijskom udruženju, psihosomatske bolesti se dele na: kožne bolesti,
bolesti gastrointestinalnog trakta, bolesti respiratornog trakta (astma), bolesti srca i krvnih
sudova, bolesti žlezda sa unutrašnjim lučenjem, reumatske bolesti, ginekološke bolesti i ostalo
(alergijske reakcije, migrena, druge glavobolje, hronični svrab, maligniteti). Ovi pacijenti se
uglavnom leče kod brojnih lekara somatske medicine, uglavnom sa nedovoljno uspeha,
obično jako dugo pate i trpe pre nego što se jave psihijatru i potraže pravi uzrok problema.
Kod nekih pacijenata se dešava da manifestni psihički poremećaj prethodi pojavi somatske
bolesti, i dalje u kliničkom toku je prožima i pogoršava se, čime se celokupna situacija
dodatno komplikuje. Psihosomatske bolesti mogu nastati i kao reakcija na stres, na šta uticaj
ima rezilijentnost same osobe kao i kvalitet samog stresora i dužina izloženosti.
Smatra se da se psihosomatske bolesti leče u dve faze. U prvoj se leči sama bolest, a u drugoj
pacijent. Dakle, u prvoj fazi se smiruje žarište koje gori u telu, a potom se prelazi na
psihoterapiju koja je kod ovih pacijenata jedini uzročni modalitet lečenja. Veoma često je

potrebno uz psihoterapiju propisati i odgovarajuće psihofarmake u cilju stabilizacije
sveukupnog stanja pacijenta i što boljeg postignuća psihoterapijskog procesa.